Zachowek.org

Zachowek

O spadku i testamencie słyszał chyba każdy z nas, ale czy wiemy czym jest zachowek? Jak się okazuje, warto zapoznać się z najważniejszymi informacjami dotyczącymi tej instytucji spadkowej, ponieważ to właśnie ona może dopomóc w staraniach o otrzymanie należnych środków finansowych po zmarłych krewnych.

Zadośćuczynienie w ujęciu prawnym

Zadośćuczynienie jest podstawowym rodzajem świadczenia wynikającym z obowiązku odszkodowawczego spoczywającego na osobie lub innym podmiocie prawa cywilnego ponoszącym odpowiedzialność za zaistniałą szkodę niemajątkową. Pełni ono funkcję kompensacyjną, ma bowiem za zadanie zrekompensować w wymierny, finansowy sposób, doznane na skutek wyrządzonej krzywdy cierpienia fizyczne i psychiczne. Inaczej rzecz ujmując, ma ułatwić osobie poszkodowanej powrót do normalnego stanu ducha sprzed zdarzenia poprzez przezwyciężenie cierpień i negatywnych odczuć. Nie jest to zatem kara dla sprawcy, ale próba naprawienia wyrządzonej przez niego krzywdy, chociaż obok głównego celu, jakim jest kompensacja, świadczenie to pełni także funkcję prewencyjną i wychowawczą. Ma bowiem z jednej strony powstrzymać sprawcę przed następnymi tego typu czynami, z drugiej stanowić ostrzeżenie dla wszystkich innych potencjalnie odpowiedzialnych za wyrządzenie krzywdy.

Co można zrobić z własnym majątkiem?

Polskie ustawodawstwo daje każdemu obywatelowi prawo do dowolnego rozporządzania własnym majątkiem. Tym samym swoją własność można sprzedać, podarować lub pozostawić w spadku wybranej osobie. W prawie wymienione są osoby z rodziny, które dziedziczą majątek po osobie zmarłej ustawowo. Należą do nich współmałżonkowie, dzieci, wnuki a niekiedy również rodzice. Jeśli właściciel majątku chce, aby otrzymał go ktoś inny – nie należący do najbliższej rodziny – konieczne jest spisanie testamentu, w którym określone zostaną warunki dziedziczenia. Podejmując decyzję o innym niż ustawowo przyjętym podziale masy spadkowej właściciel majątku powinien spisać testament.

Czym w skrócie jest zachowek?

Zakładając, że każdy ma prawo dowolnie dysponować majątkiem, a z drugiej strony pamiętając o odpowiedzialności finansowej każdego z nas za osoby najbliższe, w polskim prawie powstała instytucja zachowku. Zachowek to swego rodzaju zabezpieczenie finansowe należne każdemu ustawowemu spadkobiercy – czyli współmałżonkowi, dzieciom, a w szczególnych wypadkach również wnukom lub rodzicom. W przypadku, gdy podział majątku jest inny od ustawowego, a równocześnie krzywdzący dla osób dziedziczących zgodnie z ustawą, wtedy osoby czujące się poszkodowanymi mogą złożyć w sądzie pozew o przyznanie im zachowku.

Co trzeba wiedzieć o zachowku?

Pierwszą rzeczą na którą należy zwrócić uwagę jest to, że każdy ustawowy spadkobierca, z wyjątkami przewidzianymi w prawie spadkowym, ma prawo do zachowku. O przyznaniu zachowku bądź nie, decyduje sąd rejonowy lub okręgowy – w zależności od miejsca zamieszkania lub wysokości wnioskowanej kwoty. Wysokość otrzymanego zachowku jest dokładnie określona w prawie spadkowym. Kolejną rzeczą, którą należy wiedzieć o zachowku jest to, że rozliczany jest on w gotówce. Do zachowku nie wchodzą przedmioty wartościowe; niezależnie od tego czy mają one wartość realną czy sentymentalną.

Co zrobić, gdy testament jest niekorzystny?

Jeśli nie zgadzamy się z ostatnią wolą zmarłego zawsze można złożyć pozew do sądu. Jednakże do takiego posunięcia należy się bardzo dobrze przygotować. Najlepiej w pierwszej kolejności udać się do prawnika i dokładnie przeanalizować z nim treść testamentu. Prawnik po zapoznaniu się ze sprawą odpowie na pytanie czy istnieje prawna możliwość obalenia testamentu oraz jakie trzeba podjąć działania. Pomoże również napisać odpowiedni pozew do sądu, a w razie konieczności będzie przedstawicielem na rozprawie. W przypadku sprawy spadkowej nie jest wymagana obecność przedstawiciela prawnego i wszystko można załatwiać na własną rękę, jednakże niewiele osób na tyle zna prawo, aby być pewnym wygranej, toteż skorzystanie z usług kancelarii prawnej jest wskazane.

Komu należy się zachowek?

Zasady dotyczące dziedziczenia spadku podlegają w Polsce określonym przepisom prawa. Dotyczy to zarówno sytuacji, kiedy zmarły pozostawił testament, jak i sytuacji, kiedy takowego testamentu nie ma. Prawo decyduje o pierwszeństwie woli wyrażonej w testamencie nad dziedziczeniem ustawowym, to znaczy, że jeśli spadkodawca zapisał majątek komuś innemu, niż najbliższym krewnym, jego decyzja ma moc obowiązującą. Jednak jeśli spadkobiercą jest ktoś inny, najbliżsi krewni, pominięci w testamencie, mają prawo do tak zwanego zachowku. Do grupy uprawnionych do tego typu świadczenia należą małżonek zmarłego, dzieci, wnuki oraz rodzice. Zachowek jest swoistym zabezpieczeniem finansowym wobec osób, które w normalnym trybie byłyby spadkobiercami zmarłego. Przepisy kodeksu cywilnego określają jego wysokość jako połowę sumy, która przypadałaby danej osobie w przypadku dziedziczenia ustawowego. O zachowek można się ubiegać także wtedy, kiedy osoba mająca do niego prawo została co prawda uwzględniona w testamencie, ale przypadająca na nią część spadku jest mniejsza niż należny jej ustawowo zachowek.

A komu nie?

Natomiast zachowek nie przysługuje tym, którzy odrzucili spadek, bądź zrzekli się dziedziczenia. Zrzeczenie się dziedziczenia następuje poprzez spisanie umowy w formie aktu notarialnego jeszcze za życia spadkodawcy i dotyczy także dzieci osoby zrzekającej się, chyba, że umowa stanowi inaczej. Nie ma prawa do zachowku także małżonek w przypadku orzeczenia rozwodu czy separacji lub odsunięty od dziedziczenia na skutek złożonego pozwu o rozwód lub separację z jego winy, o ile pozew jest uzasadniony. Wreszcie zachowek nie przysługuje tak zwanym spadkobiercom niegodnym. Orzeczenie przez sąd powyższej sytuacji oznacza pozbawienie prawa do dziedziczenia, a zatem i do zachowku i może nastąpić, jeśli dana osoba dopuściła się umyślnego przestępstwa wobec spadkodawcy lub bezprawnych działań w stosunku do testamentu.